بازگشت به وبلاگ
عسل، معدن کوچک طبیعت: مهمترین مواد معدنی عسل و فایدهشان برای خانواده
اگر از هر آدمی بپرسید عسل چه چیزی دارد، احتمالاً اول میگوید «قند». این حرف غلط نیست، چون حدود ۸۰ درصد عسل را قندهای طبیعی مثل فروکتوز و گلوکز تشکیل میدهند. اما بخش کوچک و کمتر دیدهشدهی عسل، یعنی مواد معدنیاش، دلیل خوبی است که آن را فقط یک شیرینکننده ندانیم.
در این مقاله میخواهیم ساده و بدون اغراق ببینیم چه مواد معدنی در عسل هست، هرکدام به چه دردی میخورد و در سفرهی خانواده چقدر میشود روی آن حساب کرد.
اول یک واقعیت صادقانه: مقدارش کم است
مواد معدنی در عسل معمولاً کمتر از یک درصد وزن آن را تشکیل میدهند. یعنی اگر انتظار دارید یک قاشق عسل جای قرص مولتیویتامین یا میوه و سبزی را بگیرد، چنین چیزی درست نیست. اما همین مقدار کم، آن هم در یک مادهی کاملاً طبیعی که بدون فرآوری سنگین به دست ما میرسد، ارزش دارد.
نکتهی مهم دیگر این است که ترکیب مواد معدنی عسل ثابت نیست. به این بستگی دارد که زنبورها از گلهای کدام گیاه شهد گرفتهاند، خاک منطقه چه بوده و عسل چطور برداشت و نگهداری شده است. بهطور کلی عسلهای تیرهتر (مثل عسل گون یا عسل جنگلی) معمولاً مواد معدنی بیشتری نسبت به عسلهای روشن دارند.
مهمترین مواد معدنی عسل
۱. پتاسیم
پتاسیم فراوانترین مادهی معدنی در بیشتر عسلهاست. این عنصر در تنظیم تعادل مایعات بدن، عملکرد عضلات و سلامت اعصاب نقش دارد. به همین دلیل است که بعد از فعالیت بدنی یا در روزهای گرم، یک نوشیدنی ساده با عسل حس خوبی میدهد.
۲. کلسیم
کلسیم برای استخوان و دندان بچهها حیاتی است. البته سهم عسل از کلسیم روزانه ناچیز است و منبع اصلی همچنان شیر، ماست و پنیر است. ولی همین مقدار اندک هم جزو ترکیب طبیعی عسل است.
۳. منیزیم
منیزیم به آرامش عضلات و عملکرد سیستم عصبی کمک میکند. خیلی از ما بدون اینکه بدانیم منیزیم کافی دریافت نمیکنیم و عسل میتواند یکی از منابع کوچک آن در رژیم روزمره باشد.
۴. آهن
آهن در ساخت هموگلوبین خون نقش دارد و کمبودش در کودکان و بانوان شایع است. عسلهای تیره معمولاً آهن بیشتری دارند، اما باز هم نباید آن را جایگزین منابع اصلی آهن مثل گوشت قرمز، حبوبات و سبزیهای برگسبز کرد.
۵. فسفر
فسفر در کنار کلسیم برای ساختار استخوانها لازم است و در تولید انرژی در سلولها هم نقش دارد.
۶. روی، مس و منگنز
اینها جزو عناصر کممقدار (ریزمغذیها) هستند و در مقدارهای بسیار کم در عسل پیدا میشوند. روی برای ایمنی بدن و رشد کودکان اهمیت دارد، مس در جذب آهن کمک میکند و منگنز در متابولیسم نقش دارد.
عسل تیره یا روشن؟
یک قاعدهی کلی که به کار میآید: هرچه رنگ عسل تیرهتر باشد، معمولاً مواد معدنی و آنتیاکسیدان بیشتری دارد. البته این به معنی بهتر بودن مطلق نیست. عسلهای روشنتر طعم ملایمتری دارند و بچهها معمولاً بیشتر دوستشان دارند.
سلامت عسل مهمتر از نوع آن است
هر چقدر هم عسل مواد معدنی داشته باشد، اگر خالص نباشد فایدهای ندارد. عسلهایی که با شربت قند رقیق شدهاند یا حرارت زیاد دیدهاند، هم از ارزش غذاییشان کم شده و هم مواد مفید طبیعیشان آسیب دیده است. چند نشانه که کمک میکند:
عسل خالص با گذشت زمان ممکن است قند بگیرد و شکرک بزند. این طبیعی است و نشانهی تقلبی بودن نیست.
عسل را زیاد گرم نکنید. حرارت بالا بسیاری از ترکیبات ارزشمند را از بین میبرد.
از خرید عسل خیلی ارزان بپرهیزید؛ قیمت واقعی تولید عسل طبیعی پایین نیست.
ترجیحاً از تولیدکنندهای بخرید که منشأ و روش برداشت عسلش را شفاف میگوید.
در همین زمینه، در تجربهی کار ما در برند «شفاشهد» هم دیدهایم که مشتریهای آگاه معمولاً اول از منشأ و منطقهی برداشت عسل میپرسند و بعد از قیمت، و این نشانهی خوبی از بالا رفتن آگاهی خانوادههاست.
یک هشدار مهم برای خانوادهها
عسل را به نوزادان زیر یک سال ندهید. احتمال وجود اسپور باکتری بوتولیسم در عسل هست که برای بزرگترها و کودکان بالای یک سال خطری ندارد، ولی دستگاه گوارش نوزادان هنوز آمادگی مقابله با آن را ندارد. همچنین افراط در مصرف عسل، مخصوصاً برای کودکان و افراد دیابتی، به دلیل قند بالایش توصیه نمیشود.
چقدر عسل کافی است؟
برای بزرگترها یکی دو قاشق چایخوری در روز و برای کودکان بالای یک سال، یک قاشق چایخوری معمولاً مقدار منطقی است. میتوانید آن را روی نان صبحانه، در شیر گرم، همراه ماست یا در چای (بعد از اینکه کمی خنک شد) مصرف کنید.
جمعبندی
عسل را نباید یک مکمل معجزهآسا دانست، اما یک غذای طبیعی با ترکیبی جالب است: قندهای طبیعی برای انرژی، و مقدار کمی پتاسیم، کلسیم، منیزیم، آهن، فسفر و ریزمغذیهایی مثل روی و مس. هرچه عسل خالصتر و تیرهتر باشد و کمتر حرارت دیده باشد، سهم بیشتری از این ترکیبات را دارد.
اگر عسل را در حد اعتدال، از منبع قابل اعتماد و در کنار یک رژیم متنوع مصرف کنید، میتواند بخش کوچک ولی خوشمزهای از سلامت خانوادهتان باشد.
سؤالات متداول (FAQ)
۱. مهمترین مواد معدنی عسل کداماند؟
پتاسیم فراوانترین مادهی معدنی عسل است. بعد از آن کلسیم، منیزیم، آهن و فسفر قرار دارند. مقدار کمی از ریزمغذیهایی مثل روی، مس و منگنز هم در عسل پیدا میشود.
۲. آیا عسل میتواند جای مکمل مواد معدنی را بگیرد؟
خیر. مواد معدنی در عسل معمولاً کمتر از یک درصد وزن آن است. عسل بخشی از یک رژیم متنوع است و جایگزین شیر، حبوبات، گوشت و سبزیها نمیشود.
۳. عسل تیره مواد معدنی بیشتری دارد یا عسل روشن؟
معمولاً عسلهای تیرهتر، مثل عسل گون یا جنگلی، مواد معدنی و آنتیاکسیدان بیشتری دارند. با این حال ترکیب دقیق عسل به گیاهان منطقه و روش برداشت آن بستگی دارد.
۴. چه مقدار عسل برای کودکان و بزرگترها مناسب است؟
برای بزرگترها یکی دو قاشق چایخوری در روز و برای کودکان بالای یک سال یک قاشق چایخوری معمولاً مقدار منطقی است. بهخاطر قند بالای عسل، افراد دیابتی باید با پزشک مشورت کنند.
۵. چرا نباید به نوزادان زیر یک سال عسل داد؟
عسل ممکن است اسپور باکتری بوتولیسم داشته باشد. این اسپور برای کودکان بالای یک سال و بزرگترها خطری ندارد، اما دستگاه گوارش نوزادان هنوز نمیتواند با آن مقابله کند.
۶. آیا شکرک زدن عسل نشانهی تقلبی بودن آن است؟
نه. عسل خالص با گذشت زمان طبیعی است که قند بگیرد و شکرک بزند. حرارت زیاد به ترکیبات ارزشمند عسل آسیب میزند، پس برای روان کردنش آن را فقط کمی وملایم با حرارت غیر مستقیم به این صورت که عسل را با ظرف در بسته در آب گرم قرار دهید.
